الف) خدمات مشاوره ای قبل از انقلاب اسلامی 1

در کشور ما نیز مانند اغلب نقاط دنیا، تحولات صنعتی و اجتماعی و بویژه تحولات شغلی، افزایش جمعیت و به هم خوردن ترکیب نسبی آن و با سواد شدن مردم در پنجاه سال اخیر، نیاز به خدمات مشاوره ای را الزامی نموده است. در سال 1332 با کمک سازمان صنایع کشور و وزارت کار، برای انتخاب صحیح تر افراد در سازمانها، از آزمونهای تشخیصی استفاده شد. به تدریج منابع علمی و وسایل اندازه گیری روانی متعددی فراهم گردید. از سال 1340 خدمات مشاوره ای استخدامی در ارتش نیروی هوایی و سپس در دیگر وزارتخانه و سازمانها توجه به خدمات مشاوره ای معمول شد.

اما استفاده از خدمات مشاوره برای دانش آموزان، به سال 1350 بر می گردد که اولیای فرهنگ و علم دوستان، ایران را با چگونگی خدمات مشاوره ای در مدارس اروپا آشنا کردند و از آن پس با تاسیس دفتر طرح ها و برنامه ها، مطالعات لازم برای اجرای این مهم در مدارس شروع شد. به طوری که در سال 1344، تصمیم های لازم برای تربیت متخصصان مشاوره ای در سطوح لیسانس و فوق لیسانس در دانشسرای عالی و به تدریج در دیگر مراکز آموزش عالی اتخاذ گردید. از سال 1350 عملا خدمات راهنمایی و مشاوره در مدارس برای دانش آموزان 12 تا15 ساله (مقطع جدید یا دوره راهنمایی) متداول گردید. به همراه این اقدام بنیادی، خدمات جنبی دیگری نیز در وزارت آموزش و پرورش به شکل موازی و پیگیر به اجرا در آمد، مانند تهیه پرونده تحصیلی، بروشورهای شغلی، تهیه انواع آزمونهای پیشرفت تحصیلی و روانی، اقدام به شناساندن خدمات مشاوره ای به جامعه و بخصوص اولیای شاگردان، ایجاد مراکز مجهز و تخصصی تر برای استفاده شاگردان ارجاعی و اولیای آنها، اعزام دانشجو در زمینه های مربوطه به خارج از کشور، ارزیابی های دقیق و مستمر برنامه ها و …

علیرغم برخی مشکلات در برنامه نوپای خدمات مشاوره ای، از آنجا که بررسیهای پیگیرانه، نشان دهنده موثر و مفید بودن این خدمات بود، در دیگر سازمانهای اجتماعی کشور نیز اقدامات مشابهی صورت گرفت.

اما باید گفت که این اقدامات اساسا دولتی و تقریبا رایگان، در مراجعان چندان اثر رشدی و یادگیری به جا نگذاشته است، زیرا متاسفانه، در یکصد سال اخیر مردم پیوسته متکی به اقدامات و یاریهای دولت شده و به دلیل فقر، بیسوادی و محدودیت فکری، به مشارکت مبتکرانه در کارهای عمومی و اجتماعی رویکردی نشان نداده اند. در واقع، در بسیاری از موارد، هدف مراجعان از خدمات مشاوره ای، استفاده از امکانات مالی و مانند آن بوده است. در صورتی که ماهیت خدمات مشاوره ای به گونه ای است که، اگر مراجع داوطلبانه، آگاهانه و فعالانه مشارکت نداشته باشد، احتمال توفیق در رشد و یادگیری و به کارگیری فکر، به حداقل می رسد.

ب- خدمات مشاوره ای پس از انقلاب اسلامی 2

پس از انقلاب اسلامی، برنامه راهنمایی و مشاوره در مدارس، تا زمان تهیه طرح های اجرایی هماهنگ با هدفهای انقلاب اسلامی تغییراتی داشت که بالاخره در سال 1367 طرح استفاده از خدمات مشاوره ای در دبیرستانها به تصویب مراجع ذیربط در وزارت فرهنگ و آموزش عالی وقت رسید و تربیت مشاوران در سطح های کارشناسی و کارشناسی ارشد و در سالهای اخیر دکتری در دانشگاههای کشور مجددا معمول گردید.

در دیگر بخشهای اجتماعی نیز، خدمات مشاوره ای به تدریج گسترش یافت، زیرا وقوع جنگ تحمیلی، اعمال فشارهای سیاسی و اقتصادی بر جمهوری اسلامی ایران، افزایش بی رویه جمعیت، مهاجرتها و صدها عامل دیگر، احساس نیاز به خدمات مشاوره ای را افزایش دادند، چنان که در بسیاری از نهادها مانند سازمان بهزیستی کشور، انجمن اولیا و مربیان، بنیاد شهید و جانبازان، کمیته امداد امام خمینی (ره)، دانشگاهها، شهرداری ها و غیره، مراکز خدمات مشاوره ای تاسیس شدند، پا به پای این گروههای دولتی تا نیمه دولتی، مراکز خصوصی نیز در شهرهای بزرگ و به شکل خودجوش پا گرفتند که تا اوایل دهه هفتاد، خدمات مشاوره ای آنها اغلب به جنبه های راهنمایی تحصیلی و به ویژه انتخاب رشته دانشگاهی محدود می شد. اما به تدریج جنبه های دیگر خدماتی را نیز شامل شدند و در مجموع، طرز کار محدود و گاه توام با مسائل حقوقی و اخلاقی این مراکز، توجه خاص و نظارتی علمی و دقیق را می طلبد.

بدین ترتیب می توان گفت که مشاوره علمی در ایران مراحل زیر را سپری کرده است

– مرحله اول: فاصله سالهای 1332-1350 که دوره آماده سازی و زمینه سازی است.

– مرحله دوم: فاصله سالهای 1350-1358 که مرحله شروع اولیه و پیاده شدن ناقص مشاوره در آموزش و پرورش است.

– مرحله سوم: فاصله سالهای 1358-1364 که دوره رکود و فترت است.

– مرحله چهارم: فاصله سالهای 1364-1370 که دوره آماده شدن بستر و زمینه برای احیا و بازسازی مشاوره در کشور است.

– مرحله پنجم: از سال 1370 تا اکنون که در این مرحله در حیطه امور علمی فعالیتهایی از قبیل موارد زیر صورت گرفته است.

الف) رشد علمی و تامین دوره های کارشناسی و کارشناسی ارشد در دانشگاههای دولتی و آزاد

ب) تدوین دوره دکتری از سال های 70 تا 76 در هر دو دانشگاه

ج) رشد و توسعه ترجمه ها و تألیف ها در زمینه مشاوره: چنان که در اوایل انقلاب تنها حدود 30 عنوان کتاب در زمینه مشاوره وجود داشت و در حال حاضر شماره آنها به 100 عنوان کتاب رسیده است.

هـ) برگزاری سمینارهای مختلف در زمینه مشاوره

و) تاسیس انجمن مشاوره در سال 1375

این اقدامات اساساً دولتی و تقریبا رایگان بوده و از آنجا که هدف مراجعان در بسیاری از موارد، به استفاده از امکانات مالی و مادی این مراکز محدود می شد، چندان اثر رشدی و یادگیری در پی نداشت.

دسته بندی : مرکز مشاوره